โรครองช้ำ (Plantar Fasciitis)

รองช้ำ คือ ภาวะที่มีการอักเสบของเอ็นใต้ฝ่าเท้า เป็นโรคที่พบได้บ่อยทั้งหญิงและชายเพราะมีสาเหตุของอาการส่วนหนึ่งมาจากพฤติกรรมและการใช้ชีวิตประจำวัน การอักเสบจะเกิดขึ้นที่เอ็นบริเวณส้นเท้าต่อเนื่องไปจนถึงเอ็นร้อยหวาย ในรายที่เป็นมานาน หรือไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสมอาการจะเรื้อรังมากขึ้น และมักเอกซเรย์พบหินปูนงอกบริเวณกระดูกส้นเท้าด้วย โรครองช้ำหรือโรคพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบเป็นโรคที่พบได้บ่อย ผู้ป่วยมักมีอาการเจ็บส้นเท้าเป็นมากในตอนเช้าเมื่อลุกจากเตียงหรือก้าวแรกของการเดิน โดยอาการมักเป็นๆ หายๆ

อาการของคนเป็นรองช้ำ

• ปวดหรือเจ็บส้นเท้า ริ่มมีอาการตั้งแต่ลงจากเตียงนอน หรือก้าวเดินก้าวแรกของวัน
• ปวดฝ่าเท้า หรือ ส้นเท้า เมื่อเดินลงน้ำหนัก
• ปวดฝ่าเท้าเมื่อเดิน หรือ เคลื่อนไหวร่างกาย

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดรองช้ำ

• การรับน้ำหนักเป็นเวลานาน ทำให้เอ็นที่ฝ่าเท้ารับน้ำหนักมาก พบได้บ่อยในผู้ที่ต้องยืนเป็นเวลานานในระหว่าง
• น้ำหนักตัวมาก น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นอาจก่อให้เกิดพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบได้
• สวมใส่รองเท้าที่ไม่ได้คุณภาพ เช่น ไม่มี Insole รองรับการกระจายน้ำหนัก
• ลักษณะการทำกิจกรรมที่เปลี่ยนไปจากเดิม เช่น เพิ่มระยะทางการวิ่งออกกำลังกาย
• เอ็นร้อยหวายยึด ทำให้ส้นเท้าไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ตามปกติ
• โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์หรือข้อสันหลังอักเสบ อาจทำให้มีโอกาสเกิดการอักเสบที่เส้นเอ็นในจุดใดจุดหนึ่งที่เชื่อมต่อกับกระดูก ทำให้มีโอกาสที่จะเกิดพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบได้
• ปัจจัยทางโครงสร้างร่างกาย เช่น เท้าแบนเกินไป อุ้งเท้าโก่งมากเกินไป หรือเส้นเอ็นยึดบริเวณน่องทำให้ไม่สามารถเคลื่อนไหวข้อเท้าได้ตามปกติ

การดูแลตนเองเมื่อเป็นรองช้ำ

• ยืดฝ่าเท้าสม่ำเสมอเพื่อให้เกิดความยืดหยุ่น
• แช่เท้าในน้ำอุ่นประมาณ 10-15 นาทีก่อนยืดฝ่าเท้า
• เลือกรองเท้าที่เหมาะสมเพื่อไม่ให้เกิดการกดทับบริเวณที่อักเสบ
• ลดน้ำหนักโดยการออกกำลังกายที่ไม่มีแรงกระแทกที่ส้นเท้า เช่น ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน

การรักษารองช้ำ

• ยืดกล้ามเนื้อและเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อน่อง
• การใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัดเพื่อลดการอักเสบและลดปวด ด้วยเครื่องอัลตราซาวด์ (Ultrasound therapy) หรือช็อค เวฟ (Shock-wave therapy)
• การใช้อุปกรณ์พยุงอุ้งเท้า (foot orthosis) เพื่อปรับอุ้งเท้าให้ปกติหรือรองรับแรงกระแทกต่อฝ่าเท้า
• การกินยาหรือฉีดยาลดปวดบริเวณพังผืดใต้ฝ่าเท้า
• การผ่าตัด ในกรณีที่รักษาแบบ conservative มานานกว่า 9 เดือน แล้วไม่ได้ผล

ท่าอออกกำลังกายป้องกันรองช้ำ

ท่าที่ 1 นั่งเหยียดปลายเท้าไปด้านหน้าใช้ผ้าคล้องปลายเท้าดึงผ้ากระดกปลายเท้าเข้าหาตัว ให้รู้สึกตึงที่น่องค้างไว้ 1 0วินาที ทำซ้ำ 5 – 10ครั้ง

ท่าที่ 2 ยืนห่างจากกำแพง 1- 2 ฟุต มือยันกำแพงแขนเหยียดตรง ถอยเท้าขวาไปด้านหลัง ฝ่าเท้าขวาวางแนบกับพื้น งอเข่าซ้ายเล็กน้อย เข่าขวาเหยียดตรง ให้รู้สึกตึงที่กล้ามเนี้อน่อง ค้างไว้ 10 วินาที ทำซ้ำ 5 – 10 ครั้ง

ท่าที่ 3 ยืนบนขั้นบันได หย่อนส้นเท้าลง ให้รู้สึกตึงที่น่องค้างได้ 10 วินาที ทำซ้ำ 5 – 10 ครั้ง

ท่าที่ 4 หยิบผ้าขนหนูด้วยนิ้วเท้า วางผ้าขนหนูผืนเล็กลงบนพื้น จากนั้นใช้นิ้วเท้าขยุ้มผ้าขนหนู ทำซ้ำ 10 ครั้ง 1-2 ครั้ง/วัน